www.nettime.org
Nettime mailing list archives

[Nettime-nl] NORMAN WHITE
Ine Poppe on Sat, 7 Oct 2006 12:07:39 +0200 (CEST)


[Date Prev] [Date Next] [Thread Prev] [Thread Next] [Date Index] [Thread Index]

[Nettime-nl] NORMAN WHITE


Dit artikel is eerder verschenen in het NRC-Handelsblad (1-10-2006), hier een langere versie.
Van de zomer was ik met een cameraploeg een aantal dagen bij Norman White. We zijn bezig met een documentaire over White.
Dit artikel schreef ik na ons bezoek. Veel leesplezier, Ine Poppe



Computerpionier en Robot kunstenaar Norman T White: ,,Kunst als zelfexpressie interesseert me niet zo."



NORMAN T.WHITE

In Durham (Ontario, Canada), een plaatsje 120 kilometer ten Noordwesten van Toronto staat een oude watermolen genaamd ‘The Normill’. De grote stenen molen waarlangs een rivier kabbelt, werd jaren geleden gekocht door de kunstenaar Norman T. White, geboren in San Antonio, Texas, 1938.
Bij binnenkomst in dit industriële gebouw dat ruikt naar oud meel, dierenkarkassen en vleermuispoep ontvouwt de ziel van White zich. Zijn persoonlijke geschiedenis wordt zichtbaar in oude foto’s van zijn Nederlandse vissersfamilie van moederszijde; zijn werkmateriaal bestaat uit machineonderdelen en stapels oude computers. Het ruwe gebouw lijkt bijna niet opgeknapt. Zijn bed bevindt zich in de keuken boven het fornuis en bereik je via een trap. De reden waarom hij daar bivakkeert schuilt in de koude winters waarin zich meters sneeuw rond de molen opstapelen en de temperatuur ver onder het nulpunt daalt. Het gebouw telt vele ruimten: een schone werkplaats; een grote opslagruimte meer een kelder eigenlijk; een plek om te lassen met een draaibank; een kamer vol met kasten met laatjes vol elektronica en een zolder die het gebouw overspant met een balkenstelsels waartussen vleermuizen leven. Uren kun je hier ronddwalen, in archieven kijken, dozen vol printplaten openen – die kunstwerkjes op zich zijn door de precieze manier van bedrading. White haalt robots te voorschijn, bouwsels waar geschiedenissen aankleven. In de hoek van de kelder staat een vlot gemaakt van plastic flessen.


Norman White, bijna zeventig jaar, maakt een jeugdige indruk, meer een jongen dan een man. Zijn vrienden zeggen dat zijn uiterlijk nooit verandert, dat hij er nog hetzelfde uitziet als dertig jaar geleden. White is een mythe in Canada en daarbuiten. Hij is een van de godfathers van de elektronische kunst, machine- en robotkunst en gaf jaren lang les op het Ontario College of Art and Design in Toronto (van 1978 tot nu). Tot zijn off-spring, zijn voormalige studenten, behoren bekende namen zoals Doug Back, Peter Flemming, Jeff Mann, Graham Smith en David Rokeby. Zijn oud-studenten roemen het jaarlijkse feest op de Normill waar vuren worden gestookt, gezwommen en kunst wordt getoond. Deze samenkomsten vinden nog steeds met regelmatig plaats. Iedereen die kan, komt van over de hele wereld en blijft logeren op de molen. White organiseerde overigens op de universiteit met zijn vrienden lang voor het in de mode raakten robotgevechten, machineworstelpartijen: ‘Rawbotics & Sumo robots.”

White’s kunst won diverse internationale prijzen en is over de hele wereld te zien. Op zijn website staat een aantal van zijn werken beschreven en begint met het motto: ‘We fix toasters!’ Als je hierop klikt krijg je een verklaring: ,,Ik repareer niet werkelijk broodroosters, al zou ik trots zijn als ik dat kon. Vrijwel niemand repareert broodroosters omdat een modern broodrooster bijna niet te repareren valt. (...) De fabrikant verwacht dat je het juiste doet: zodra het broodrooster niet meer functioneert, gooi het weg en koop een nieuwe! Al met al is een werkend broodrooster het perfecte symbool voor modern nut in het algemeen: aanlokkelijk en efficiënt. Maar goed, starend naar het aantrekkelijke en functionele computerscherm uren achter elkaar, verpesten jij en ik onze ogen, over onze sociale leven niet te spreken. Maar, hé, ik vind het niet erg... jij?”
Verder schrijft White: ,, Hier in de Normill, ontwerp en bouw ik apparaten die, in tegenstelling tot toasters, uitgesproken nutteloos en onzinnig zijn.” Een paar jaar geleden gaf White een lezing in Amsterdam, die on-line staat en het bekijken waard is. Geïllustreerd met voorbeelden sprak hij over de klunzigheid van apparaten. ,,We proberen het leven te imiteren met ruwe materialen; kunstenaars maken uit marmer vlees en op canvas fruit. Waarom zou ik een artificieel wezen willen maken? Niet om de natuur te verbeteren.”


Een werk, dat hij overigens nog steeds ontwikkelt - kenmerkend voor White, die vaak jaren aan een project werkt en meerdere versies van een idee uitprobeert -, is The Helpless Robot. Het project is in principe nooit ‘af’. White zegt dat hij tussenfasen van zijn onderzoek presenteert. De hulpeloze robot lijkt een beetje op een soort schip. Een eerder apparaat Facing Out Laying Low (1977) dat op je reageert, maakten geluidjes zoals R2D2 van Starwars en White wilde een andere vorm uitproberen. De Helpless Robot is van staal, hout en heeft hendels waarmee je hem kunt bewegen. Het ding heeft geen motors, wel sensoren en een synthetische stem die je vraagt hem aan te raken en te bewegen. Op basis van de bewegingen die hij onthoudt, probeert hij menselijk gedrag te voorspellen. White ziet het als een oefening om een artificiële persoonlijkheid te modelleren. De robot zegt dingen als: ,,Ik waardeer je hulp maar je draait me te ver, ik zei naar rechts! Ga terug zeg ik, ehh.. je mag me nu naar links draaien.” De persoonlijkheid is niet willekeurig, dat zou zinloos zijn, maar gaat door verschillende fasen van geduld en vriendelijkheid naar gemopper. Als je de robot lang genoeg alleen laat, gaat hij murmelen dat niemand tegenwoordig meer een galerie of museum bezoekt. Hij wordt depressief als hij verlaten wordt, niet meer aangeraakt en als je enthousiast met hem meewerkt neemt hij je for granted, verliest hij zijn interesse.

White licht toe: ,,Ik val in slaap van video, ik wil geur, smaak, iets tactiels, typische zaken voor 3 dimensionale systemen, die kapot kunnen gaan. Dat vind ik interessant: dingen gaan kapot.” Voor White’s eigen werk geldt dat overigens niet perse, hij is trots dat een van de eerste kunstwerken, die hij maakte voor de foyer van Canadian Broadcast Company te Vancouver (1975) bestaande uit honderden lampen, het nog steeds doet na meer dan dertig jaar. De gloeilampen, verwerkt over een oppervlakte van drie bij twaalf meter, simuleren patronen van regendruppels die in een rimpelloos meer vallen. Natuurlijk gaan er tijdens het transport vaak machines stuk. Toen wij op bezoek waren, repareerde White dagen achter elkaar ‘het brein van de Helpless Robot’ voor een expositie in Europa.

White is rustig bescheiden en praat langzaam nadenkend en lacht graag: ,,Wat grote invloed op mij had, is Comedia dell’arte die ik jaren geleden in San Franciso heb gezien. Als er een vliegtuig overvloog of een kinderwagen met een huilende baby voorbij kwam, werd dat opgenomen in de voorstelling: het werd een geheel. Dat vond ik fantastisch omdat je van te voren niet weet wat er gebeurt. Je ziet, ook in Nederland, kunstenaars als Willem de Ridder (geluids- en radiokunstenaar/verteller, red.) en Theo Janssen (van de Strandbeesten, red.) die dat doen: de gevoeligheid om zaken te integreren. Ik gebruik elektronica niet om controle te krijgen, maar om controle te verliezen. Om een voorbeeld te noemen, een voormalig student ging zonder diepe kennis aan de slag met motoren – hij ontdekte een fascinerend chaotisch systeem dat verschillende kanten opgaat, maar wist niet dat hij bepaalde onderdelen genaamd capactors vergeten was. Door te proberen kwam hij op zaken die hij van te voren niet had kunnen bedenken, en in dit geval had hij uiteindelijk iets gecreëerd waar ingenieurs van stonden te kijken.”

White leerde zichzelf elektronica in de zestiger jaren: ,,In de 25 jaar dat ik les gaf wilde ik dat kunstenaars niet klakkeloos ingenieurs inhuren maar zelf betrokken raken. Dit klinkt misschien bedreigend, te moeilijk. Maar dat lijkt maar zo. Mijn Nederlandse moeder had een uitdrukking: ‘Je door een berg rijstebrij heen eten’. Dat was elektronica voor mij, het werd snoep: ik raakte geïnteresseerd en probeerde van alles, ging zaken uit bladen nabouwen. Ik kwam erachter dat elektronica meer over patronen gaat dan over wiskunde.”

In zijn leven heeft White veel gereisd, overal en nergens gewoond. Hij haalde zijn BA in biologie aan Harvard University in 1959, vertrok naar New York en San Francisco, waar hij aan de kunstacademie lessen volgde. Te jong voor de beatnikgeneratie – en later te oud om hippie te zijn - groeide hij op in een periode dat kunst en technologie gouden tijden beleefden: tentoonstellingen over Cybernetic Serendipity (ICA, Londen 1968), The Machine (MOMA, New York 1968), Software (Jewish Museum NYC, 1970), veel kinetische kunstwerken wereldwijd met als hoogtepunt de eerste maanlanding op 20 juli 1969, een kunststuk op zich. Van grote invloed was de Canadees Marshall McLuhan’s met Understanding Media, een bestseller uit 1964 die in meer dan 20 talen vertaald werd en nog steeds te koop is. White noemt hem regelmatig tijdens onze gesprekken. Zoals meer kunstenaars van zijn generatie reisde Norman White door Noord Afrika. Hij raakte gefascineerd door islamitische patronen. Dit is terug te zien aan zijn manier van bedraden, denk aan de eerdergenoemde printplaten.

De dagen dat wij aanwezig zijn, hangen we aan zijn lippen luisterend naar zijn verhalen over het temmen van een stinkdier dat mislukte; zijn project met kinderen uit de buurt met wie hij een dansende fontein maakten; de aankoop van de veel te grote molen en hoe hij die deelde met andere kunstenaars; Them Fucking Robots, een project met kunstenares Laura Kikakau met wie hij een overeenkomst sloot om gezamenlijk een ademende en bewegende seksmachine te maken. Ieder apart: een mannelijke en een vrouwelijke robot, zonder overleg alleen over het formaat van de geslachtsdelen – en deze publiekelijk te laten optreden onder veel lawaai, gespuit en gesis. White moest het geslachtsdeel ter plekke bij veilen, de ruwe hoeken maakten penetratie moeilijk. Dan kom ik nog niet eens toe aan de eerste on- line communicatieprojecten voordat het Internet zoals we dat nu kennen bestond, waarin White met medekunstenaars experimenteerden met interactieve verhalen, teksten en ASCI-tekeningen; of andere telecommunicatieprojecten zoals het worstelen via de telefoon met een robot arm, genaamd Telephonic Arm Wrestling uit 1986, een project met Doug Back. Het staat allemaal op zijn website, net als zijn treffende uitspraak: ,,Kunst als pure zelfexpressie interesseert me niet zo. Zelfexpressie kruipt onvermijdelijk in kunst maar ik prefereer het binnensluipen via de achterdeur. Voor mij komt kunst alleen tot leven als er vragen gesteld worden. Wetenschap doet dat ook, maar ‘goede wetenschap’ is voor mij te beperkt. Ik stel liever vragen die gelijktijdig een veelheid aan werelden oproepen... van levende wezens tot cultuur, van verwarring tot rust.” Als je een aantal dagen bij White hebt gelogeerd, kom je er achter dat hij daadwerkelijk leeft zoals hij beschrijft. Zijn gedrevenheid en aanpak tonen een intelligent universum, of om een van White’s favoriete uitspraken aan te halen: ,,Als je dan toch voor een idioot moet werken, dan het liefst voor mezelf.”

The Helpless Robot van Norman White is te zien van 12 October tot 12 November in het Trondelag Centrum voor Hedendaagse Kunst in Trondheim, Noorwegen.

Website: www.normill.ca
Lezing: http://connectmedia.waag.org/media/031001norman.mov







______________________________________________________
* Verspreid via nettime-nl. Commercieel gebruik niet
* toegestaan zonder toestemming. <nettime-nl> is een
* open en ongemodereerde mailinglist over net-kritiek.
* Meer info, archief & anderstalige edities:
* http://www.nettime.org/.
* Contact: Menno Grootveld (rabotnik {AT} xs4all.nl).