www.nettime.org
Nettime mailing list archives

[Nettime-nl] Expanded cinema 1967 MovieMovie op Film Festival Rotterdam
Tjebbe van Tijen via Chello on Fri, 25 Jan 2008 14:05:54 +0100 (CET)


[Date Prev] [Date Next] [Thread Prev] [Thread Next] [Date Index] [Thread Index]

[Nettime-nl] Expanded cinema 1967 MovieMovie op Film Festival Rotterdam 2008


Als onderdeel van de sectie "Exploding Cinema" van het Film Festival Rotterdam is er een "Hommage aan de experimentele film festivals in Knokke Le Zoute, België onder de naam: EXPRMNTL in de jaren 1949-1974. Deze festivals waren een initiatief van Jacques Ledoux (1921-1988) die de positie van directeur van het "Koninklijk Belgisch Filmarchief" combineerde met die van programmeur van dit wilde festival waar de internationale culturele underground eens in de zoveel jaar een ontmoetingsplaats had wat - ver voor de huidige mogelijkheden van communicatie en uitwisseling van beeld en geluid - van ongekend belang was. Hier ontmoette en zag ik de producten van de Filmmakers coops uit New York, London, Wenen, Zürich, Köln hier werd film tot meer dan een donkere zaal met een wit doek en projectie gemaakt, dit was een plek waar naast de experimenten binnen het kader van het projectiedoek ook expanded cinema getoond werd, een losse verzamelterm voor happenings, installaties en performances waarin cinema en andere projectie systemen gecombineerd werden met dramatisch gehanteerde voorwerpen en direct handelende personen. Voordat het begrip multi-media nog bestond werd hier geëxperimenteerd met ander gebruik van bewegend beeld en geluid, iets wat niet noodzakelijkerwijs hoefde te bestaan uit dure drie dimensionale 'high tech' installaties, maar vaak bestond uit een prettig rommelige constructies waarin film niet zozeer gebruikt werd om de werkelijkheid te simuleren, maar om een nieuwe werkelijkheid te creeëren. Waar de Schots/Canadese pionier van experimentele cinema Norman MacLaren (1914-1987) in de dertiger jaren met penseel verf en mes de pelicule - het film materiaal zelf - te lijf ging om zo zijn eerste films te maken, hiertoe gedreven omdat hij geen geld had voor een camera en de daarop volgende kostbare reproductiemethode, zo experimenteerden wij dertig jaar later met expanded cinema door het inzetten van binnen ons bereik liggende middelen als plastic folie, blazende stofzuigers, en ventilatoren, oude dia- overhead- en filmprojectoren en voorlichtings en propaganda filmmateriaal dat in die tijd gratis uitleenbaar werd gesteld door bedrijven, ambassades en wat dies meer zij.

Een roemruchte aflevering van het EXPRMNT festival in Knokke-Le-Zoute was die van 1967 waar happening, "hippiedom", culturele underground, kunst-establishment en politieke activisten samenschoolden in het grote Casinogebouw van Knokke-Le-Zoute pal aan de zeeboulvard dat tussen Kerst en Oudjaar geheel door het experimentele film festival overgenomen werd.
Ik heb hier nog de toen keurig gestencilde deelnemerslijsten van het festival in een map liggen en pluk daar in willekeurige volgorde een aantal namen uit om de persoonlijke chemie van EXPRMNTL te duiden: Arman (beelden kunstanaar), Konrad Boehmer (componist), Peter Handke, Piotr Kowalski (wetenschapper, architect en kunstenaar), Frederik Rezewski (musicus, componist), Eduardo Sanguineti (dichter), Julio Le Parc (kinetisch kunstenaar), Pim de la Parra (cineast), Mauricio Kagel (componist), Barbera Meten (cineast), Phil Bloom (performer, dansde life als hoela meisje in een film van Wim van de Linde), Marcel Broodthaers (dichter, cineast), Hugo Claus (schrijver, beeldend kunstenaar, dramaturg), Jean Clay (uitgever van het Frans blad Robho over kinetische kunst), Jan de Vaal (directeur Nederlands Filmmuseum), Stephen Dwoskin (cineast, betrokken bij vorming filammakers coops), H.R. Giger (psychedelisch kunstenaar uit Zwitserland), Jim Haynes (cultureel animator met zijn Arts Lab Londen), Peter Kubelka (Oostenrijkse cineast), John Latham (kunsenaar oprichter van de latere Artist Placement Group gericht op kunst, wetenschap en technologie, deed een performance met 'book plumbing in Knokkke), Jean-Jacques Lebel (Franse happenaar), Werner Nekes (Duise cineast en latere verzamelaar van pre-cinematische apparaten, toen actief in filmmakers coop beweging), Yoko Ono (Japanse performer die hier haar butocks show deed), Gottfried Schlemmer (Weense kunstcriticus), Harald Szeemann (Zwitserse kunsthistoricus en museum directeur), Richard Teitelbaum Amerikaanse elecrtonische musicus), Roland Topor (Franse kunstenaar en cartoonist), Wim van der Linden (Nederlandse cineast met zijn 'sad movies op de rand van Fluxus), Matthijs van Heijningen (toen directeur van het noodlijdende Sigma Centrum dat later tot Paradiso omgveorm werd, nu sinds jaren filmproducent), Wim Verstappen (cineast), Jud Yalkut (lid van Amerikaans USCO media art collective die experimenteerde met stroboscopen, geluidsbanden en andere directe media realisaties)... dit zijn slechts namen die nu nog door mij geassocieerd worden met een bepaalde artistieke of curator-achtige activiteit; de oorsponkelijke lijsten uit 1967 bevatten een 500-tal namen en een ieder zal er vanuit zijn of haar eigen culturele belangstelling weer - met verbazing - andere namen en persooons-combinaties in weten te vinden.


Ik moet nu in de wij-vorm overgaan om kort te beschrijven wat nu die MovieMovie was. "Wij" waren een groep van kunstenaars, organisators en constructeurs die in de jaren 1965-1966 ontstaan was en zich voor het eerst manifesteerden onder de naam Sigma Projecten in de zomer van 1967 met een reeks van straat happenings en 'events' in Londen, Amsterdam en Rotterdam. Sigma Projecten had een basis gevonden in het toen net nog bestaande culturele centrum in Amsterdam aan de Kloveniersburgwal Sigma centrum dat geïnspireerd door de ideeën van Alexander Trocchi (Sigma, of de onzichtbare opstand van een miljoen geesten) op initiatief van onder meer Simon Vinkenoog, Wilbert Bank en Olivier Boelen in 1966 opgericht werd. Industrieel ontwerper Theo Botschuijver, architect Sean Wellesley Miller, musicus Willem Breuker, fotograaf Pieter Boersma, kunstenaar Jeffrey Shaw en ik zelf als kunstenaar en organisator vormden de kern van de groep die ook losse associaties aanging met andere flucturerende groepen als de New Electric Chambre Music Ensemble met o.m. Remco Scha en Piet Verdonk en electro-instrumentale muziekgroepen als AMM ensemble uit Londen en Musica Elettronica Viva uit Rome. Eind 1967 werd een andere groepsnaam gekozen 'Event Structure Research Group' (een naam geinspireerd door de idee van 'event structure' zoals geformuleerd door de Londense kunstenaar John Latham). Het MovieMovie project werd onder de naam van deze twee groepen Sigma Projecten en Event Structure Research Group, geproduceerd en Knokke-Le-Zoute getoond.

Ik vind hier de oorspronkelijke beschrijving in de Nederlandse versie van de MovieMovie:
"Een bewegend landschap van een pneumatische struktuur waarop door de ruimte geprojekteerde beelden zich materialiseren, terwijl uit de opaciteit zelf van de materie zich evenementen losmaken. Met deze reconstitutie van conceptuele situaties (films) in een reële tijd (het gebeuren in de struktuur), wordt de toeschouwer dekor, vervolgens evenement; hij wordt omgevormd tot acteur."


Van vier kanten werden er beelden op de reusachtige bewegende bol/ pyramide van transparent en wit plastic geprojecteerd, een combinatie van dia's, overhead projectoren met vloestof effecten (door de groep The Overheads uit London) en film projectoren met een bizarre mix aan film fragmenten; ik heb de lijst van films die toen gebruikt werden nog niet terug gevonden maar herinner mij wel een anti-communistiche Amerikaanse cartoon film van de John Birch Society en Amerikaanse regerings films die de noodzakelijkheid van de oorlog in Vietnam aantoonden, inclusief beelden van bomarderende vliegtuigen, als ook een film van Shell over de zegingen van de olieindustrie en onze eigen op subliminale perceptie gebaseerde continue film.

Deze laatste film gemakt door Jeffrey Shaw en mij en met muziek gecomponeerd door Willem Breuker bestond uit een duizendtal met de hand gecalligrafeerde tekeningen in positief, negatief, spiegelbeeld en afgewisseld met puur zwarte en witte frames, die in een razend tempo voorbijschieten, een studie naar het bestaan van subliminale perceptie in cinema, gebaseerd op het toen alom bekende verhaal dat Coca Cola in gewone films enkele frames met reclame voor haar drank verborgen had en de toeschouwers zo onderbewust deed verlangen naar een 'coke'. Deze getekende Continue Film is zeker geen animatie film die probeert een al dan niet realistische beweging van vormen of wezens te sugggereren. Het is een onderzoek naar perceptie van snelle beeldwisselingen, waarbij in de praktijk uitgevonden werd dat perceptie gebaseerd is op discriminatie, zo ook visuele perceptie; één enkle film frame (dat met een snelheid van 24 beelden per seconde voorbijschiet) is als afzonderlijk beeld niet waar te nemen, maar als een enkel frame voorafgegaan wordt door een reeks van zwarte frames, of als in een reeks van gelijke frames één enkel frame in negatief getoond wordt, dan is het wel degelijk mogelijk dat ene enkele beeld te zien. De duizend tekeningen die de basis van dit film experiment vormden - door Jeffrey Shaw en mij in 1966 gemaakt - kwamen voort uit een vorm van tekenen die ik in de jaren daarvoor ontwikkeld had: continue tekening, een topologisch lijnen syteem dat de potentieel oneindige variatie mogelijkheden van grafische gestes bewees, door van het papier af zich uit te breiden over ieder beschrijfbaar oppervlak (een reactie op de gangbare kunstpraktijk van finale verstilde kunstvoorwerpen); z Een poging de handeling zelf van het tekenen tot expressiemiddel te maken en niet het eindproduct (tekening, schilderij, animatie). In in de zomer van 1967 maakte ik met een groep 'tekenaars' een continue tekening van Londen naar Amsterdam en Rotterdam die eindigde in een andere expanded cinema opblaasstructuur de Corpocinema die toen op het Schouwburgplein opgesteld stond. De CorpoCinema was de voorloper van de latere MovieMovie.
De Continue Film heeft begin noch einde en fysiek werd dat geraliseerd door de film in een oneidige loop te monteren, die dikwijls over meerdere katrollen in de ruimte gehangen werd om de meters film - die normaliter van een spoel boven naar een spoel beneden getransporteerd worden - te kunnen laten ronddraaien; wat weer een ratelende ruimtelijke constructie opleverde (dit materieële aspect van vroege expanded cinema gaat in recente zogenaamd hsitorische museum represenaties totaal verloren, zoals bij de koele digitale reproductie van het werk van Andy Warhol nu in het Stedelijk Museum Amsterdam). Vele jaren later - maar dan in een museale situatie - is de film nog geprojecteerd in het Museum Boymans van Beuningen op de tentoonstelling Aktiekunst uit de zestiger jaren, ditmaal met een ingenieus systeem van een super 8 filmcassette met een moebius band/loop.


Het programma nu aanstaande zondag in Rotterdam is samengsteld door Xavier Garcia Bardon die in 2002 een studie publiceerde over de Experimentele festivals in Knokke-Le-Zoute ("EXPRMNTL festival hors norme"; Revue Belge du Cinéma, 43). Xavier heeft een vijftiental films geselecteerd, waaronder 'The big shave' van martin Scroses 1967, 'Self obliteration' van Jud Yalkut en Yayoi Kusama 1967, 'Pêche de nuit' met sonoloog en dichter Henri Chopin en 'Adebar' van de Oostenrijker Peter Kubelka uit 1957. Naast films zijn er ook enkele deelnemers aan het Knokke festival aanwezig, worden documentaire beelden en filmische verslagen vertoond en zijn er enkele life performances & sound tracks om toch nog iets van de sfeer uit die pre- digitale tijden te proeven...

enkele beelden van de MovieMovie en een link naar documentatie van de Continue Film op mijn website:
http://imaginarymuseum.org/


Het programma beging aanstaande zaondag 27 januari vanaf 17:30 uur in De Lantaarn Rotterdam; nadere details op de web-site van het Rotterdam festival:
http://www.filmfestivalrotterdam.com/eng/search/film.aspx?id=1ad386fa- e9b3-4f28-9d1b-7f8b84d57819


Tjebbe van Tijen 25/1/2008

______________________________________________________
* Verspreid via nettime-nl. Commercieel gebruik niet
* toegestaan zonder toestemming. <nettime-nl> is een
* open en ongemodereerde mailinglist over net-kritiek.
* Meer info, archief & anderstalige edities:
* http://www.nettime.org/.
* Contact: Menno Grootveld (rabotnik {AT} xs4all.nl).